5. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi

Canlıları Tanıyalım Konusu ve alt başlıkları

Ders : Fen ve Teknoloji

Canlıları Tanıyalım

CANLILARI TANIYALIM

 

Ä°lgili resim

Canlıların Sınıflandırılması

Bilim insanları canlıları benzer özelliklerine göre gruplara ayırmıştır.

Canlıların benzer özelliklerine göre gruplandırmaya sınıflandırma denir.

Canlılar hangi özelliklerine göre sınıflandırılır

1. Canlının yapısı

2. Beslenme şekli

3. Üreme (Çoğalma) şekli

4. Hareket özelliklerine göre sınıflandırılmıştır.[SPOT 1]

Canlılar neden sınıflandırılır

1. Sınıflandırma canlıların incelenmesinde kolaylık sağlamaktadır.

2. Yeryüzünde bulunan milyonlarca canlının teker teker incelemek zordur.

3. Sınıflandırma sayesinde canlılar hakkında daha ayrıntılı bilgi elde edilir.

4. Canlılar arasındaki akrabalık ilişkileri ortaya çıkar.

5. Canlıların sınıflandırılması bilimsel iletişimi kolaylaştırır.

6. Grup hakkında bilgi edinildiğinde, bütün grup üyeleri tanınmış olur.[SPOT 2]

Canlıları bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve mikroskobik canlılar olmak üzere dörde ayrılır.

  1. Mikroskobik Canlılar

mikroskobik canlılar ile ilgili görsel sonucu

  • Mikroskobik canlılar çok küçüktür.

Gözle görülemeyecek kadar küçük canlılardır.

Ancak mikroskopla görülebilir. Bakteriler, amip, öglena, paramesyum mikroskobik canlıdır.

  • Mikroskobik canlılar birçok ortamda bulunur.

Mikroskobik canlılar havada, suda, toprakta ve diğer canlılar üzerinde yaşarlar.

Mikroskobik canlılar uzayda ve steril ortamlarda yaşayamaz.

  • Mikroskobik canlılar çok hızlı çoğalır.

Uygun sıcaklık, nem ve besin bulduklarında hızla çoğalır.

  • Bazı mikroskobik canlılar hastalıklara neden olur.

Hastalık yapan mikroskobik canlılara mikrop denir.

Verem, kolera, grip, zatürre, sıtma mikroplarla bulaşır.

Dişlerin çürümesi de mikroskobik canlılar sağlar.

  • Bazı mikroskobik canlılar besinler üzerinde çoğalarak bozulmalara neden olur.

Mikroskobik canlıların çoğaldığı besinler tüketilirse zehirler.

Bu nedenle son kullanma tarihi geçen ve açıkta satılan besinler tüketilmemelidir.

  • Bazı mikroskobik canlılar ise yararlıdır.

Sütten, yoğurt ve peynir yapımında bakteriler kullanılır.

Üzüm suyundan şarap, bira yapımında maya mantarları kullanılır.

Üzüm suyundan sirke yapımında bakteri kullanılır.

Havuçtan şalgam yapımında bakteriler kullanılır.

Hamurun mayalanmasında maya mantarları kullanılır.

Bağırsaklarımızda B ve K vitamini üretilmesinde bakteriler görev alır.

Bitki ve hayvan atıkların çürütülmesinde mantarlar ve bakteriler görev alır.

Antibiyotik üretilmesinde küf mantarları kullanılır.

Aşı üretilmesinde bakterilerden yararlanılır.

B-Mantarlar

  • Mantarlar bitki değildir.
  • Kendi besinini üretemezler.
  • Fotosentez yapmazlar.
  • Aldıkları hazır besinle beslenirler.
  • Mantarlar bitki ve hayvan atıklarını çürüterek toprağa karışmasını sağlar. Ayrıntılı bilgi
  • Mantar çeşitleri şapkalı mantar, küf mantarı, maya mantarı ve hastalık yapan mantarlardır.

 

  1. Şapkalı Mantar

şapkalı mantarlar ile ilgili görsel sonucu

  • Şapkaya benzer yapısı vardır.
  • Doğada bulunan pek çok türü zehirlidir.
  • Vitamin ve protein bakımından zengindir.
  • Doğada bulunan mantarlar zehirli olabilir ve bunu ayırt edemeyebiliriz.
  • Bu nedenle sadece kültür mantarı tüketmeliyiz.
  1. Küf Mantarı

KÜF mantarlar ile ilgili görsel sonucu

  • Ekmek limon peynir gibi besinlerin küflendirir.
  • Bitki ve hayvan atıklarının çürümesini sağlar.
  • Peynir küfünden penisilin adındaki antibiyotik üretilir.

 

  1. Maya Mantarı

MAYA mantarlar ile ilgili görsel sonucu

  • Çok küçüktür gözle görülemez.
  • Hamurun mayalanmasını sağlar.
  • Üzüm suyundan şarap ve bira yapılmasında kullanılır.

 

4. Hastalık yapan (Parazit) mantarlar

  • Genellikle bitki ve hayvanlardan hastalıklara neden olur.
  • Pamukçuk, saçkıran, el ve ayaklarda, tırnaklarda mantarlar sebep olduğu hastalıklardır.

 

C-Bitkilerin Sınıflandırılması

Bitkiler güneş ışığı ile besin ve oksijen üreterek, hem kendi besinini hem de diğer canlıların beslenmesini sağlar. Bitkiler çiçekli ve çiçeksiz olmak üzere ikiye ayrılır.

Çiçeksiz Bitkiler

Kara yosunu, su yosunu (alg), eğrelti otu, at kuyruğu, kibrit otu, ciğerotu ve liken çiçeksiz bitkidir.

Eğrelti otu ve yosunlar ormanlık alanlarda, ağaç diplerinde suyun bulunduğu yerlerde yetişir.

Çiçekli Bitkiler

Çiçeksiz bitkilerin dışında kalanların hepsi çiçeklidir. Çiçeksiz bitkilerden daha gelişmiş yapıları vardır. Selvi, mısır, çim, çam ağacı, gül çiçekli bitkiye örnektir.

Çiçekli bitkinin kısımları: Kök, gövde, yaprak ve çiçek kısımları vardır.

BİTKİLERİN KISIMLARI ile ilgili görsel sonucu

 

1.Kök

  • Bitkinin toprak altında kalan kısmıdır.
  • Görevi bitkiyi toprağa bağlamak, topraktan su ve mineralleri almak, aldığı maddeleri gövdeye iletmektir.
  • Bitkiler topraktan aldıkları su ve minerallerle beslenirler.
  • Turp, havuç, pancar, kereviz gibi bitkiler köklerinde besin depo ederler. Bunlara depo kök denir.

 

2.Gövde

  • Bitkinin dik durmasını sağlar, üzerinde yaprak ve çiçek kısımlarını taşır.
  • Kökten alınan su ve mineralleri yaprağa, yaprakta oluşan besinleri bitkinin diğer kısımlarına iletir. Patates, yer elması gövdesinde besin depo eder.

 

3.Yaprak

  • Yaprakta fotosentez, solunum ve terleme olayları gerçekleşir.

Fotosentez

Havadan karbondioksit, kökten aldığı su ve güneş ışığı ile fotosentez gerçekleşir.

Fotosentez sonucu besin ve oksijen üretilir.

fotosentez denklemi ile ilgili görsel sonucu.

Fotosentez bitkinin sadece yeşil olan kısmında gerçekleşir.

Solunum

Bitkiler geceleri solunum yapar.

Fotosentez olayının tersidir.

Terleme

Yapraktan su atılmasına terleme denir.

 

4.Çiçek

  • Bitkinin üreme organıdır.
  • Tohum ve meyveyi oluşturur.
  • Çanak yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organ kısımları vardır.

Ä°lgili resim

Çanak yaprak

  • Bitkinin en dış kısmındadır.
  • Yeşil renklidir.
  • Tomurcuk halinde bitkiyi korur.

Taç yaprak

  • Çiçeğin renkli ve güzel kısmıdır.
  • Erkek ve dişi organı korur.

Erkek organ

  • İçerisinde polen (Çiçek tozları) bulunur.

Dişi organ

  • Tohum ve meyve burada oluşur.
  • Rüzgar ve böcekler bitkinin üremesinde etkilidir.
  • Taç yaprak güzel kokusu ile böcekleri kendine çeker.

D-Hayvanların Sınıflandırılması

  • Diğer canlı gruplarına göre daha gelişmiş yapıdadır.
  • Aktif olarak hareket edebilir.
  • Bitkiler ve diğer hayvanlarla beslenirler.
  • Hayvanlar omurgalı ve omurgasızlar olmak üzere ikiye ayrılır.

 

Omurgalı Hayvanlar

Vücutlarından kemik ya da kıkırdaktan oluşan omurgaları vardır. Omurgalı hayvanlar Memeliler, kuşlar, sürüngenler, kurbağalar ve balıklar olmak üzere beş guruba ayrılır.

 

  1. Memeliler

memelilere örnek ile ilgili görsel sonucu

  • Vücutları kıllarla örtülüdür.
  • Doğurarak çoğalır ve yavrularını sütle besler.
  • Diğer omurgalı canlılara göre daha gelişmiştir.
  • İnsan, inek, koyun, deve, fare memelilere örnektir.
  • Suda yaşayan balina, fok, yunus, uçabilen yarasa memelidir.
  1. Kuşlar

Ä°lgili resim

  • Vücutları tüyle örtülüdür.
  • Yumurta ile çoğalır ve yavrularına bakarlar.
  • Kanatları vardır fakat hepsi uçamazlar.
  • Penguen, deve kuşu, tavuk, kaz uçamayan kuşlardır.
  1. Sürüngenler

SÜRÜNGENLERE örnek ile ilgili görsel sonucu

  • Sürünerek hareket ederler.
  • Vücutları sert, kuru ve pullarla örtülüdür.
  • Yumurta ile çoğalır.
  • Yavru bakımı yoktur.
  • Yılan, kaplumbağa, timsah, kertenkele, dinozor bu guruba girer.
  1. Balıklar