8. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi

Elektrik Enerjisinin Dönüşümü Konusu ve alt başlıkları

Ders : Fen ve Teknoloji

Elektrik Enerjisinin Dönüşümü

ELEKTRİK ENERJİSİNİN DÖNÜŞÜMÜ

 

A- Elektrik Enerjisinin Isı Enerjisine Dönüşmesi

Elektrik enerjisi direnci olan tellerden geçerken, ısı enerjisine dönüşür.

Tungsten, nikel-krom  gibi metallerin direnci yüksektir. Bu metallerin üzerinden elektrik enerjisi geçerken ısı enerjisi oluşur.

Elektrik enerjisinin ısı enerjisine çeviren araçlarda rezistans bulunur.

Fırın, ütü, saç kurutma makinesi, elektrik sobası, su ısıtıcısı, çamaşır ve bulaşık makinelerinde direnci fazla olan rezistans vardır.

Elektrik enerjisinin ısı enerjisine dönüşmesi nelere bağlıdır?

1. İletkenin direncine

Direnç ne kadar fazla ise oluşacak ısı enerjisi de artacaktır. Telin direncinin artırılması için uzun, ince ve direnci fazla olan tel kullanılır.

2. Akım miktarına

İletken üzerinden geçen akım miktarı arttıkça, oluşan ısı da artar.

3. Akımın geçiş süresine

İletken üzerinden geçen akım ne kadar uzun süre geçerse elde edilecek ısı miktarı da artacaktır.[ SPOT 1 ]

B- Elektrik Enerjisinin Işık Enerjisine Dönüşmesi

Ampul, floresan lamba, LED lamba, Neon lambalarında elektrik enerjisi ışık enerjisine dönüşmektedir.

https://3.bp.blogspot.com/-pxbmgbiwfQc/WipDUVa7eJI/AAAAAAAAQY8/9AHu94_PhVMQne31r-xl_9KOE28pwx_dACLcBGAs/s320/ampul_yapisi.png

Ampul içerisinde direnci yüksek ve erime sıcaklığı fazla tungstenden yapılmış ince ve uzun filaman bulunur.

Ampul içerisindeki tungsten telden elektrik akımı geçtiğinde direnci fazla olduğu için 3000 °C'ye kadar ısınır, ısınan telde etrafına ışık yayar.

Filamanın hava ile temas ederse filaman oksijenle etkileşerek kopar. Bunu engellemek için ampulün içerisine argon gazı konulur.

Filaman koparsa ampul ışık vermez.

Akkor filamanlı ampullerde enerjinin %95'i ısıya %5'i ışık enerjisine dönüşür.

Ampullerin enerji verimi düşüktür.

Ampullerin enerji verimi düşük olduğu için Avrupa Birliği ülkelerinde ampullerin kullanımı yasaklanmıştır.

Floresan Lamba

Floresan lamba içerisinde cıva buharı ve soy gaz bulunur.

Lamba camının kenarında ise fosfor tabakası vardır.

Yüksek gerilimde floresan lamba içerisindeki gaz iyonlaşarak iletken hale geçer.

Cıva atomları mor ötesi ışık oluşturur, fosfor tabakası da mor ötesi ışığı görünür ışık haline çevirir.

LED Lamba

Led ışık yayan diyottur. Günümüzün en popüler aydınlatma aracıdır.

Elektrik enerjisinin çok büyük bir kısmını ışık enerjisine çevirdiği için verimi yüksektir.

C- Elektrik Enerjisinin Hareket Enerjisine Dönüşümü

Elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüştürmek için elektrik motorları kullanılır.

Elektrik motorları mikser, vantilatör, matkap, çamaşır makinesi, su pompası gibi araçlarda kullanılır.

elektrik motoru ile ilgili görsel sonucu

                                 Elektrik Motoru

Elektrik motorunun içerisinde elektromıknatıs bulunur.

Robotların yapımında elektrik motorları kullanılmaktadır.

Robotlar çevreden aldıkları uyarılara karşı tepki verebilen ve programlanabilen makinelerdir.

Robotlar basit ve işlerin tekrar edilen yapılmasında kullanılmaktadır.

Günümüzde endüstriyel, tıp, uzay ve askeri alanlarda robotlar kullanılmaktadır.

D- Hareket Enerjisinin Elektrik Enerjisine Dönüşümü

Hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren araçlara jeneratör denir.

Bisiklet gibi araçlarda elektrik enerjisi üretmek için dinamo kullanılır.

https://3.bp.blogspot.com/-_8oNk576h3Q/WipEplDyH4I/AAAAAAAAQZY/Bm15qBlSkGQvO8DxPXaR_gdiNu330FxnACLcBGAs/s1600/dinamo_yapisi.jpg

                  Dinamo Yapısı

 

Güç Santralleri

Elektrik elde etmede kullanılan santrallere güç santrali denir.

Jeneratörler hidroelektrik santrallerinde, termik santrallerde, nükleer santrallerde, rüzgar türbinlerinde  kullanılır.

1.Hidroelektrik Santral

Barajda biriken suyun potansiyel enerjisi vardır. Su yukarıdan aşağıya akarken potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. Hızla akan su çarptığı türbini  döndürür. Türbinin ucunda bağlı olan jeneratör elektrik üretilmesini sağlar.

2.Termik Santral

Kömür, doğal gaz, petrol gibi ürünlerden elektrik üretilmesini sağlar. Bu yakıtların yanması sonucu ısı enerjisi oluşur. Oluşan ısı ile su buharlaştırılır, buhar basıncı ile türbin çevrilerek jeneratörden elektrik elde edilir.

3. Nükleer Santral

Atomun çekirdeğinde bulunan enerjiden elektrik üretilmesini sağlar. Uranyum, plütonyum gibi elementler yakıt olarak kullanılır. Bu elementlerin çekirdekleri parçalandığında çok yüksek miktarda ısı açığa çıkar. Bu ısı ile su buharlaştırılır. Türbine bağlı jeneratör ile elektrik elde edilir.

4. Jeotermal Santral

Yer altındaki magmanın sahip olduğu ısı enerjisinden elektrik üretilmesini sağlar. Yer altına sızan sular magma tabakasına kadar ilerleyerek ısınır. Yer yüzüne çıkan sıcak sular türbinleri çevirerek elektrik enerjisi üretilir. Jeotermal enerji yenilenebilir enerji türüdür.

5. Rüzgar Santrali

Rüzgar enerjisinden elektrik enerjisi elde etmemizi sağlar. Rüzgarın düzenli estiği yerlere yerleştirilir. Rüzgar gülünün bağlı olduğu jeneratör elektrik enerjisi üretilmesini sağlar.

E- Elektrik Enerjisinin Tasarruflu Kullanımı

Elektrik enerjisini bilinçli ve tasarruflu kullanmalıyız. Elektrik enerjisinin gereksiz yere tüketilmesi doğal kaynakların hızla yok olmasına, çevrenin kirlenmesine, enerji için gereksiz yere para ödenmesine neden olur.

Tasarrufu ilk önce aile ve okulumuzda başlatmalıyız.

Ailemizde ihtiyaçlarımız kadar büyüklükte elektrikli araç almalıyız.

Oturma odası için büyük ekran televizyon veya küçük bir aile için büyük bir buzdolabı almanız daha fazla enerji harcamanıza neden olur.

 

Elektrik enerjisinin tasarrufu için yapabileceklerimiz.

  • Gereksiz yere yanan lambaları söndürmeliyiz.
  • Enerji verimi yüksek (A sınıfı) elektrikli araçlar kullanmalıyız.
  • Akkor flamanlı ampul yerine LED veya floresan lamba kullanılmalıdır.
  • Saç kurutma makinesini kullanmadan önce saçlarımızı havlu ile kurutmalıyız.
  • Koridor gibi sürekli aydınlatılan yerlerde, lambalara ışık ayarlayıcı (dimmer) takılarak elektrik tasarrufu yapılabilir.
  • Dışarı aydınlatmasında fotoselli ve sensörlü lambalar kullanılabilir.
  • Çamaşır ve bulaşık makinesini doldurmadan çalıştırmamalıyız.
  • Buzdolabının bulunduğu odanın çok sıcak olmamasına ve arkasında boşluk olmasına dikkat edilmelidir.
  • Buzdolabının normal kısmı -4, buzluk kısmı -20'den düşük olmamalıdır.
  • Çamaşırlarınız topluca ütülemeli, ütüleme bitmeden 5 dakika önce ütüyü fişten çekilmelidir.
  • Elektrik süpürgesinin torbasını tam dolmadan boşaltılmalıdır.
  • Televizyon, bilgisayarın kapatıldığında hazırda bekleme (stand by) modunda elektrik tükettiğini unutmayın. Uzun süre kullanılmayacağında fişi çekin.
  • Gün ışığından yararlanma elektrik tüketimini azaltacaktır.
  • Sıcak yaz günlerinde perdenin çekilerek içeri ışığın girmesinin engellenmesi, kışın güneş ışığından yararlanılması evin sıcaklığını ayarlamada daha az enerji tüketilmesine neden olur.

 

Enerji Tasarrufu ile İlgili Kuruluşlar

Tübitak

Enerji tasarrufu ile ilgili yarışmalar ve çalışmalar yapmaktadır.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

MEB ile beraber enerji tasarrufu konulu yarışmalar ve bilgilendirici çalışmalar yapmaktadır.

Enerji Verimliliği Derneği (Enver)

Enerjinin etkin ve verimli kullanılmasını amaçlayan sivil toplum kuruluşudur.

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi

Elektrik Enerjisinin Dönüşümü alt başlıkları

Konunun Spot Bilgisi

[SPOT-1] Bir iletkenin direnci iletkenin bazı nicel özelliklerine bağlıdır.

Konunun Önemli Terimleri

  • REZİSTANS: Rezistans, elektrik enerjisini ısı enerjisine dönüştüren direnç tellerine verilen genel isimdir.
  • DİRENÇ: Bir malzemenin, elektrik akımının akışına karşı gösterdiği zorluğa direnç denir.
  • ELEKTRİK MOTORU: Elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüştürmek için elektrik motorları kullanılır.
  • JENERATÖR: Hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren araçlara jeneratör denir.